in

ชมนาด ไม้ดอกที่ให้กลิ่นหอมของข้าวใหม่

ชมนาด ไม้ดอกที่ให้กลิ่นหอมของข้าวใหม่

ชมนาด : ไม้ดอกที่ให้กลิ่นหอมของข้าวใหม่

ปีนี้เคยคาดไว้ว่าจะเป็นปีที่แห้งแล้งมาก และทำตัวให้เหมือนจริง เพราะตั้งแต่ปีใหม่ (สากล) มกราคม ถึง ปีใหม่ (ไทย) หรือ สงกรานต์ กลางเดือนเมษายน ยังไม่มีฝนตกหนักอย่างปีที่ผ่านมาเลย แต่ภายในสิ้นเดือนเมษายนซึ่งคาดว่าจะเป็นช่วงเวลาที่ร้อนที่สุดของปี ฝนตกหนักทั่วประเทศ ทำให้เกิดความร้อนและความแห้งแล้งเป็นอย่างมาก และในขณะที่เขียนบทความอยู่ในขณะนี้คือช่วงต้นเดือน พ.ค. ฝนก็ตกทั่วทั้งภาคอีกครั้ง ให้คนไทยผ่านปีนี้ไปได้สบายไม่ร้อน และภัยแล้งตามคาดต้นปี

คืนหนึ่งกลางเดือนเมษายนที่อากาศร้อนและแห้งแล้ง บ้านไทยมูลนิธิเขาขวัญมีแขกกลุ่มหนึ่งเข้าร่วม และพักค้างคืนแม้อากาศจะค่อนข้างร้อน แต่พอตกเย็นอากาศกลับเย็นลง เพราะเป็นไม้ยืนต้น ชนิดหนึ่งที่ขึ้นรอบบ้านเรือนไทย รวมถึงสระน้ำด้านตะวันออกและลมทุ่งที่พัดผ่านเป็นระยะจนแขกที่เพิ่งมาจากกรุงเทพฯ บอกว่าอากาศที่นี่ต่างจากอากาศในกรุงเทพฯ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อฉันเข้านอนตอนดึก อากาศเย็นลงเรื่อยๆ จนแขกทุกคนต้องห่มผ้าห่ม ก่อนแยกย้ายกันหลับใหล กลิ่นหอมฟุ้งลอยอยู่ในสายลม ทางทิศตะวันออกมีสระน้ำและดอกไม้นานาชนิด เป็นกลิ่นที่แรงและแปลกมาก
จนแขกต้องถามว่ากลิ่นของดอกอะไร คำถามนี้ตอบง่ายมาก เพราะกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์ และทางทิศตะวันออกเฉียงใต้มีดอกหอมไม่กี่ชนิด บางพันธุ์ไม่มีดอกในฤดูกาลนี้ น่าจะมีพันธุ์เดียวบานช่วงนี้ คราวนี้ และกลิ่นนี้คือชมนัด

ชมนาด : เถาวัลย์เพื่อนบ้าน

ชมนาดมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า วาลาริส กลาบรา คุนท์เซ.จัดอยู่ในวงศ์ Apocynaceae
เป็นไม้เถายืนต้น แข็ง แข็งแรง ปีนต้นไม้อื่นนับพันต้น เถาวัลย์อาจยาวมากกว่า 8 เมตร มีใบเป็นคู่ตรงข้ามกันตามที่กล่าวไว้ข้างต้น
ใบสีเขียวสดมีผิวเรียบมันวาว รูปร่างค่อนข้างกลม ส่วนปลายใบเป็นกลีบแหลม กว้างประมาณ 10 ซม. ยาวประมาณ 15 ซม.
ดอกออกเป็นกระจุกที่ปลายหรือปลายใบ ดอกละ 10-30 ดอก แต่ละดอกมี 5 กลีบ ต่อกันเป็นรูปถ้วย แต่ละกลีบมีปลายแหลม กลีบดอกสีเขียวอมเขียว มีเกสรตัวผู้อยู่ตรงกลางดอกเป็นรูปห้าแฉกเช่นกัน
ขนาดแต่ละดอกเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 ซม.

มักจะเห็นดอกบานปีละครั้งในฤดูร้อน (มีนาคม-พฤษภาคม) มีกลิ่นหอมแรง และทนอยู่หลายวัน กลิ่นจะแรงเป็นพิเศษในตอนเย็น กลิ่นของชมนาดจะคล้ายกับกลิ่นใบข้าวหรือข้าวหอมที่ปรุงสดใหม่ บางคนบอกว่ามีกลิ่นคล้ายมะพร้าว น้ำหอม หรือน้ำใบเตยหอมๆ เป็นต้น และมีกลิ่นคล้ายขจร (สาลิด) รวมทั้งดอกข้าว .

ชมนาดเป็นไม้ต้นที่มาจากต่างประเทศน่าจะมาเมืองไทยหลังปี พ.ศ. 2416 เพราะไม่พบในหนังสืออัครพิธานสระและวรรณคดีไทย พ.ศ. 2416 รัตนโกสินทร์ตอนต้นหรือก่อนหน้านั้น
หลายตำรากล่าวว่าชมนาดมีถิ่นกำเนิดในเอเชียเขตร้อน โดยเฉพาะเกาะชวา อินโดนีเซีย และมาเลเซีย ซึ่งบางส่วนพบในอินเดียและพม่าด้วย

จามนาดมีชื่อเรียกต่างกัน คือ จามนาด ชะมะนาดฝรั่ง จามนาดกลาง จอมนาดใหญ่ ดอกข้าวใหม่
(กรุงเทพฯ, ภาคกลาง) อ้อมไทร (ภาคเหนือ)

มีนาดอีกประเภทหนึ่งที่มีลักษณะคล้ายกับชมนัดที่กล่าวข้างต้นแต่มีขนาดเล็กกว่า
มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า ชมนาด เล็ก ชื่อวิทยาศาสตร์ วาลารีส เฮ้นี่ สเปร็ง จัดอยู่ในวงศ์ Apocynaceae
เหมือนกันแต่มีคนปลูกน้อยกว่าทุ่งใหญ่

ประโยชน์ของชมนาด

ในทางยาสมุนไพร ชมนาด มีน้ำยางข้นค่อนข้างขาว สามารถใช้เป็นยาใช้รักษาบาดแผลภายนอก ยาระบายแรง ๆ กระตุ้นการอาเจียน น้ำเหลือง ใช้กระตุ้นกล้ามเนื้อโครงร่าง เพิ่มความดันโลหิต กระตุ้นมดลูก ฯลฯ

ประโยชน์ของชมนาดที่คนไทยคุ้นเคยคือเป็นไม้ประดับ เพราะให้เถาวัลย์ที่ร่มรื่น ใช้เป็นที่กำบังทำซุ้มที่นั่งเพื่อให้ร่มเงาและสวยงามจากใบสีเขียวขนาดใหญ่ และเถาวัลย์ที่แข็งแรงยืนยาวหลายปี และเมื่อผลิบานก็ให้ดอกช่อใหญ่อยู่ได้เป็นสัปดาห์ และให้กลิ่นหอมแรงของชมนาดเป็นไม้ดอกที่ได้รับความนิยมมากที่สุดชนิดหนึ่ง

การปลูกพืชอวบน้ำเป็นเรื่องง่าย เพราะมันแรง ชอบแดดจัด ทนแล้งได้ดี ปลูกได้ในดินแทบทุกชนิด (ถ้าไม่มีน้ำขัง) อายุยืนหลายสิบปี ตัดแต่งกิ่งง่าย กลิ่นคล้ายข้าวหอมหรือใบเตยหอมของจอมนัดที่มีกลิ่นแรงควรกลั่นเป็นน้ำหอมและมีประโยชน์หลายอย่างทั้งอุตสาหกรรม เครื่องสำอางและอาหาร เช่น การเปลี่ยนข้าวหุงสุกเป็นข้าวหอมเป็นต้น

.
ที่มาข้อมูล